کارشناسی رشته مدیریت فناوری اطلاعات

۱. مقدمه‌ای درباره کارشناسی رشته مدیریت فناوری اطلاعات

کارشناسی رشته مدیریت فناوری اطلاعات یکی از نوین‌ترین و راهبردی‌ترین رشته‌های گروه مدیریت در نظام آموزش عالی ایران است که هدف آن تربیت متخصصانی برای برنامه‌ریزی، سازماندهی و راهبری فناوری اطلاعات در سازمان‌ها و کسب‌وکارها است. این رشته به دانشجویان مهارت‌های لازم برای پیوند میان مدیریت و فناوری، طراحی سیستم‌های اطلاعاتی و هدایت تحول دیجیتال در سازمان‌ها را آموزش می‌دهد.

فارغ‌التحصیلان کارشناسی رشته مدیریت فناوری اطلاعات می‌توانند در سطوح کارشناسی و مدیریتی در حوزه‌های مدیریت پروژه‌های فناوری اطلاعات، تحلیل سیستم‌ها، مدیریت منابع اطلاعاتی و تحول دیجیتال در سازمان‌های دولتی و خصوصی مشغول به کار شوند. با توجه به تحولات گسترده در حوزه دیجیتال و نیاز سازمان‌ها به مدیران آشنا با فناوری، بازار کار این رشته از جذابیت بالایی برخوردار است.

ویژگی‌های کلیدی این رشته

  • ترکیب دانش مدیریتی با مهارت‌های فنی فناوری اطلاعات
  • تمرکز بر مدیریت پروژه‌ها و سیستم‌های اطلاعاتی سازمانی
  • تربیت متخصص برای هدایت تحول دیجیتال در سازمان‌ها
  • فرصت‌های شغلی متنوع در سازمان‌های دولتی و خصوصی

۲. کارشناسی رشته مدیریت فناوری اطلاعات در یک نگاه

کارشناسی رشته مدیریت فناوری اطلاعات دوره‌ای تخصصی است که در مقطع کارشناسی ارشد برای چهار نیمسال تحصیلی (حداکثر سه سال) طراحی شده و مجموعاً ۳۲ واحد درسی را شامل می‌شود. این واحدها به چهار بخش دروس اصلی مشترک، تخصصی، اختیاری و پایان‌نامه تقسیم می‌شوند و هدف آن آموزش نیروی متخصص برای مدیریت فناوری اطلاعات در سازمان‌ها است.

بازار کار این رشته شامل موقعیت‌های کارشناسی و مدیریتی در حوزه‌های مدیریت پروژه‌های فناوری اطلاعات، مدیریت سیستم‌های اطلاعاتی، تحلیل کسب‌وکار، مشاوره ERP و مدیریت تحول دیجیتال است. دانشگاه‌های تهران، علم و صنعت، مهرالبرز و رازی کرمانشاه از جمله مراکزی هستند که این رشته را ارائه می‌دهند.

موسسه دیپلم من در زمینه خدمات آموزشی و تحصیلی فعالیت می‌کند و خدمات صدور و اعطا مدرک قانونی، معتبر، رسمی و قابل استعلام در مقاطع دیپلم، کاردانی، کارشناسی، کارشناسی ارشد و دکتری را ارائه می‌دهد. برای دریافت مشاوره تخصصی درباره کارشناسی رشته مدیریت فناوری اطلاعات و شرایط صدور مدرک در این رشته، کارشناسان ما آماده پاسخگویی از طریق تلگرام هستند.

گرایش‌های رشته مدیریت فناوری اطلاعات

جدول کلی مشخصات کارشناسی رشته مدیریت فناوری اطلاعات

مشخصه مقدار
مقطع کارشناسی ارشد
طول دوره ۴ نیمسال (حداکثر ۳ سال)
کل واحدها ۳۲ واحد
دروس اصلی مشترک ۱۶ واحد
دروس تخصصی ۸ واحد
دروس اختیاری ۴ واحد
پایان‌نامه ۴ واحد
پیش‌نیاز ورود کارشناسی مرتبط + کنکور ارشد
محل ارائه دانشگاه‌های دولتی، آزاد، الکترونیکی و غیرانتفاعی
بازار کار مدیریت پروژه‌های IT، تحلیل سیستم‌ها، مدیریت منابع اطلاعاتی، مشاوره ERP

۳. اهداف و ضرورت‌های تحصیل در این رشته

هدف اصلی کارشناسی رشته مدیریت فناوری اطلاعات، آموزش نیروی انسانی متخصص در زمینه اداره واحدها و معاونت‌های فناوری اطلاعات و همچنین مدیریت پروژه‌ها و طرح‌های فناوری اطلاعات در سازمان‌ها است. این رشته به دلیل پیوند دو فناوری اطلاعات و ارتباطات با یکدیگر و مطرح شدن مباحثی مانند تجارت الکترونیکی، کسب‌وکار الکترونیکی و دولت الکترونیکی، اهمیت روزافزونی یافته است.

اهداف آموزشی و مهارتی این رشته

  • آموزش نیروی متخصص برای اداره واحدهای فناوری اطلاعات
  • مدیریت پروژه‌ها و طرح‌های فناوری اطلاعات در سازمان‌ها
  • جهت‌دهی علمی در زمینه تحقیقات سیستم‌های اطلاعاتی و فناوری اطلاعات
  • امکان مشاوره مدیران سازمان‌ها در زمینه برنامه‌ریزی استراتژی، طراحی و ارزیابی سیستم‌های اطلاعاتی

۴. تاریخچه و جایگاه این رشته در دانشگاه‌های ایران

رشته مدیریت فناوری اطلاعات در کشور ما ایران در سطح کارشناسی ارشد ایجاد گردیده و یکی از نیازهای اساسی سازمان‌های امروزی و بازار کار محسوب می‌شود. دانشگاه مهرالبرز از سال ۱۳۸۶ این رشته را آغاز کرده و چندین فارغ‌التحصیل در این رشته وارد بازار کار و سطح مدیریتی کشور شده‌اند. دانشگاه تهران نیز با پذیرش دانشجو در مقطع کارشناسی ارشد، در گرایش‌های سیستم‌های اطلاعاتی پیشرفته، کسب‌وکار الکترونیکی و مدیریت دانش دانشجو می‌پذیرد.

سیر تحول تاریخی این رشته

  • ۱۳۸۶: آغاز رشته مدیریت فناوری اطلاعات در دانشگاه مهرالبرز
  • ۱۳۹۲: تصویب برنامه درسی مدیریت فناوری اطلاعات در دانشگاه تهران
  • ۱۳۹۶: به‌روزرسانی برنامه‌های درسی و گسترش گرایش‌ها
  • ۱۴۰۳: تصویب ۴ گرایش جدید در دانشگاه تهران

۵. ساختار و تعداد واحدهای آموزشی این دوره

ساختار آموزشی کارشناسی رشته مدیریت فناوری اطلاعات به گونه‌ای است که دروس اصلی مشترک با سایر گرایش‌های فناوری اطلاعات به صورت مشترک ارائه می‌شود و دروس تخصصی بر اساس گرایش انتخابی دانشجو متفاوت است. دانشجویان در طول دوره با مباحثی مانند مبانی و زیرساخت فناوری اطلاعات، مدیریت پروژه‌های فناوری اطلاعات، مدیریت استراتژیک سیستم‌های اطلاعاتی و هوشمندی کسب‌وکار آشنا می‌شوند.

جزئیات تقسیم‌بندی واحدها

  • دروس اصلی مشترک: ۱۶ واحد شامل مبانی فناوری اطلاعات و مدیریت دانش
  • دروس تخصصی: ۸ واحد بسته به گرایش (کسب‌وکار الکترونیک، هوشمندی کسب‌وکار و…)
  • دروس اختیاری: ۴ واحد طبق نظر گروه
  • پایان‌نامه: ۴ واحد با موضوع کاربردی در حوزه فناوری اطلاعات

۶. چارت درسی و دروس تخصصی این رشته

چارت درسی کارشناسی رشته مدیریت فناوری اطلاعات شامل دروسی است که دانشجویان را با مفاهیم پیشرفته فناوری اطلاعات، سیستم‌های اطلاعاتی و مدیریت پروژه آشنا می‌کند. دروس اصلی مشترک شامل مبانی تئوری و فلسفی سیستم‌های اطلاعاتی، مبانی و زیرساخت فناوری اطلاعات، مبانی مدیریت دانش، هوشمندی کسب‌وکار، سیستم‌های مدیریت بانک‌های اطلاعاتی، مدیریت استراتژیک سیستم‌های اطلاعاتی، مدیریت پروژه‌های فناوری اطلاعات و تجارت و کسب‌وکار الکترونیک است.

نمونه دروس تخصصی و اصلی

  • مبانی تئوری و فلسفی سیستم‌های اطلاعاتی
  • مبانی و زیرساخت فناوری اطلاعات
  • مبانی مدیریت دانش
  • هوشمندی کسب‌وکار
  • سیستم‌های مدیریت بانک‌های اطلاعاتی
  • مدیریت استراتژیک سیستم‌های اطلاعاتی
  • مدیریت پروژه‌های فناوری اطلاعات
  • تجارت و کسب‌وکار الکترونیک

۷. دانشگاه‌های ارائه‌دهنده این رشته در کشور

کارشناسی رشته مدیریت فناوری اطلاعات در دانشگاه‌های متعددی در سراسر کشور ارائه می‌شود. دانشگاه تهران با گروه مدیریت فناوری اطلاعات در دانشکده مدیریت صنعتی و فناوری، دانشگاه علم و صنعت ایران، دانشگاه مهرالبرز، دانشگاه رازی کرمانشاه و دانشگاه پیام نور از جمله مراکزی هستند که این رشته را در مقطع کارشناسی ارشد ارائه می‌دهند.

دانشگاه‌های برجسته در این رشته

  • دانشگاه تهران (دانشکده مدیریت صنعتی و فناوری)
  • دانشگاه علم و صنعت ایران (مرکز آموزش الکترونیکی)
  • دانشگاه مهرالبرز (دانشکده فناوری اطلاعات)
  • دانشگاه رازی کرمانشاه (دانشکده علوم و فناوری‌های راهبردی)
  • دانشگاه پیام نور (مراکز مختلف)
  • دانشگاه آزاد اسلامی (واحدهای مختلف)

۸. شرایط ورود و نحوه پذیرش در این مقطع

ورود به کارشناسی رشته مدیریت فناوری اطلاعات از طریق کنکور کارشناسی ارشد و در گروه علوم انسانی انجام می‌شود. داوطلبان باید مدرک کارشناسی مرتبط داشته باشند و در آزمون سراسری ارشد شرکت کنند. این رشته در دانشگاه‌های دولتی، آزاد، الکترونیکی و غیرانتفاعی پذیرش دانشجو دارد.

مسیرهای ورود به این رشته

  • کنکور کارشناسی ارشد گروه علوم انسانی
  • دانشگاه مهرالبرز (پذیرش از طریق کنکور ارشد)
  • دانشگاه پیام نور (دوره‌های مجازی)
  • دانشگاه علم و صنعت (مرکز آموزش الکترونیکی)

۹. بازار کار و آینده شغلی دانش‌آموختگان

فارغ‌التحصیلان کارشناسی رشته مدیریت فناوری اطلاعات می‌توانند در سطوح کارشناسی و مدیریتی در حوزه‌های مدیریت پروژه‌های فناوری اطلاعات، مدیریت سیستم‌های اطلاعاتی، تحلیل کسب‌وکار، مشاوره ERP و مدیریت تحول دیجیتال فعالیت کنند. فارغ‌التحصیلان این رشته با تسلط به مباحث تئوری مدیریت و فراگیری مباحث تخصصی فناوری اطلاعات، امکان برقراری ارتباط با سطوح عملیاتی و هدایت موسسات تولیدکننده نرم‌افزار یا واحدهای نرم‌افزاری از سازمان‌های بزرگ را خواهند داشت.

فرصت‌های شغلی اصلی

  • مدیر سیستم‌های اطلاعاتی
  • مدیر دانش در سازمان‌ها
  • تحلیلگر کسب‌وکار
  • مشاور ERP
  • مدیر پروژه‌های فناوری اطلاعات
  • کارشناس تحول دیجیتال

۱۰. مقایسه این رشته با سایر شاخه‌های مدیریت

کارشناسی رشته مدیریت فناوری اطلاعات در مقایسه با سایر گرایش‌های مدیریت مانند بازرگانی، دولتی و صنعتی، تمرکز بیشتری بر فناوری اطلاعات، سیستم‌های اطلاعاتی و مدیریت پروژه‌های فناوری دارد. این رشته برای افرادی مناسب است که هم به مباحث مدیریتی علاقه دارند و هم می‌خواهند در محیط‌های فناورانه فعالیت کنند.

تمایزات کلیدی با سایر گرایش‌ها

  • ترکیب دانش مدیریتی با مهارت‌های فنی فناوری اطلاعات
  • تمرکز بر مدیریت پروژه‌ها و سیستم‌های اطلاعاتی سازمانی
  • ارتباط نزدیک با واحدهای فناوری اطلاعات سازمان‌ها
  • مناسب برای علاقه‌مندان به تحول دیجیتال و سیستم‌های اطلاعاتی

۱۱. جدول مقایسه این رشته با سایر رشته‌های مدیریت

در جدول زیر مقایسه جامعی بین کارشناسی رشته مدیریت فناوری اطلاعات و سایر گرایش‌های مدیریت از نظر اهداف، تمرکز، فرصت‌های شغلی و بازار کار ارائه شده است. این مقایسه به داوطلبان کمک می‌کند تا انتخاب آگاهانه‌تری داشته باشند.

معیار مقایسه مدیریت فناوری اطلاعات مدیریت بازرگانی مدیریت صنعتی مدیریت دولتی
تمرکز اصلی فناوری اطلاعات و سیستم‌های اطلاعاتی بازار و تجارت تولید و عملیات سازمان‌های دولتی
هدف اصلی مدیریت فناوری و تحول دیجیتال خلق ارزش و جذب مشتری بهینه‌سازی تولید اداره امور عمومی
بازار کار اصلی سازمان‌های دولتی و خصوصی فناوری‌محور بخش خصوصی و تجاری کارخانه‌ها و صنایع تولیدی دستگاه‌های اجرایی
نقش در سازمان مدیریت پروژه‌ها و سیستم‌های اطلاعاتی سودآوری و توسعه بازار کارایی تولید خدمات عمومی
مهارت کلیدی مدیریت پروژه و تحلیل سیستم تحلیل بازار و برندسازی مدیریت عملیات خط‌مشی‌گذاری

۱۲. چالش‌ها و خلاهای آموزشی این حوزه

با وجود گستردگی کارشناسی رشته مدیریت فناوری اطلاعات، این حوزه با چالش‌هایی نیز مواجه است. یکی از مهم‌ترین چالش‌ها، نیاز به ترکیب دانش مدیریتی و فنی است که برای بسیاری از دانشجویان مدیریت دشوار است. همچنین، برخی فارغ‌التحصیلان به دلیل نبود تجربه کافی در بازار کار، در عمل به امور کارشناسی در واحدهای تحلیل‌گری سیستم‌ها یا پشتیبانی نرم‌افزار گمارده می‌شوند و امور مدیریتی به آن‌ها سپرده نمی‌شود.

مهم‌ترین چالش‌های این رشته

  • نیاز به ترکیب دانش مدیریتی و فنی فناوری اطلاعات
  • فاصله بین آموزش نظری و نیازهای عملی بازار کار
  • نیاز به تجربه کافی برای دستیابی به موقعیت‌های مدیریتی
  • رقابت بالا برای ورود به دانشگاه‌های برتر
  • تغییرات سریع در فناوری‌های اطلاعاتی و نیاز به یادگیری مستمر

۱۳. جدول آماری فرصت‌های شغلی و صنایع هدف

جدول زیر اطلاعات آماری مربوط به فرصت‌های شغلی کارشناسی رشته مدیریت فناوری اطلاعات را به تفکیک حوزه‌های تخصصی و صنایع هدف ارائه می‌دهد. این داده‌ها می‌تواند راهنمای داوطلبان برای برنامه‌ریزی شغلی باشد.

حوزه تخصصی عناوین شغلی نمونه صنایع هدف
مدیریت پروژه‌های IT مدیر پروژه، کارشناس کنترل پروژه شرکت‌های فناوری اطلاعات، سازمان‌های دولتی
مدیریت سیستم‌های اطلاعاتی مدیر سیستم‌های اطلاعاتی، تحلیلگر سیستم بانک‌ها، بیمه، سازمان‌های بزرگ
مدیریت منابع اطلاعاتی مدیر منابع اطلاعاتی، مدیر دانش سازمان‌های دانش‌محور، مراکز تحقیقاتی
هوشمندی کسب‌وکار تحلیلگر هوش تجاری، متخصص داده‌کاوی خرده‌فروشی، بانکداری، تجارت الکترونیک
مشاوره ERP مشاور ERP، کارشناس پیاده‌سازی سیستم‌های سازمانی صنایع تولیدی، سازمان‌های خدماتی

۱۴. گرایش‌های کارشناسی ارشد مرتبط با این رشته

فارغ‌التحصیلان کارشناسی رشته مدیریت فناوری اطلاعات می‌توانند در مقطع دکتری در گرایش‌های تخصصی‌تری ادامه تحصیل دهند. دانشگاه‌هایی مانند تهران، علم و صنعت و مهرالبرز در مقطع دکتری مدیریت فناوری اطلاعات و گرایش‌های مرتبط دانشجو می‌پذیرند.

مسیرهای ادامه تحصیل

  • دکتری مدیریت فناوری اطلاعات
  • دکتری مهندسی فناوری اطلاعات
  • دکتری سیستم‌های اطلاعاتی
  • پسادکتری در حوزه‌های تخصصی تحول دیجیتال

۱۵. مهارت‌های کلیدی مورد نیاز دانشجویان این رشته

دانشجویان کارشناسی رشته مدیریت فناوری اطلاعات برای موفقیت در دوران تحصیل و ورود به بازار کار باید مهارت‌های متنوعی را کسب کنند. ترکیبی از مهارت مدیریتی (درک فرآیندهای سازمانی) و مهارت فنی (آشنایی با سیستم‌های اطلاعاتی و پایگاه داده) از مهم‌ترین ویژگی‌های این دانشجویان است.

مهارت‌های ضروری برای موفقیت

  • آشنایی با سیستم‌های اطلاعاتی و پایگاه داده
  • توانایی مدیریت پروژه‌های فناوری اطلاعات
  • مهارت‌های تحلیل کسب‌وکار و نیازسنجی
  • آشنایی با مفاهیم هوش مصنوعی و داده‌کاوی
  • مهارت‌های ارتباطی و مذاکره
  • توانایی برنامه‌ریزی استراتژیک فناوری اطلاعات

۱۶. تفاوت دوره‌های آموزش محور و پژوهش محور

کارشناسی رشته مدیریت فناوری اطلاعات در برخی دانشگاه‌ها در دو نوع دوره آموزش محور و پژوهش محور ارائه می‌شود. در دوره آموزش محور، تمرکز بر دروس کاربردی و پروژه‌های عملی است و در دوره پژوهش محور، دانشجویان با تحقیقات علمی و پایان‌نامه تخصصی درگیر می‌شوند.

تفاوت‌های اصلی دو دوره

  • آموزش محور: تمرکز بر پروژه‌های کاربردی و مهارت‌های عملی
  • پژوهش محور: تمرکز بر تحقیق و پایان‌نامه تخصصی
  • آموزش محور: مناسب برای ورود سریع به بازار کار
  • پژوهش محور: مناسب برای ادامه تحصیل در مقطع دکتری

۱۷. توصیه‌های کاربردی برای موفقیت در این حوزه

برای موفقیت در کارشناسی رشته مدیریت فناوری اطلاعات، دانشجویان باید فراتر از گذراندن واحدهای درسی، به کسب تجربه عملی و مهارت‌های مکمل بپردازند. شرکت در پروژه‌های واقعی سازمان‌ها، حضور در کارگاه‌های تخصصی و آشنایی با نرم‌افزارهای نوین مدیریت پروژه و سیستم‌های اطلاعاتی می‌تواند مسیر شغلی آنان را هموارتر کند.

توصیه‌های کلیدی برای دانشجویان

  • کسب تجربه عملی در پروژه‌های فناوری اطلاعات سازمان‌ها
  • حضور در کارگاه‌ها و رویدادهای تخصصی فناوری اطلاعات
  • یادگیری نرم‌افزارهای مدیریت پروژه و سیستم‌های اطلاعاتی
  • ساخت شبکه ارتباطی حرفه‌ای از دوران تحصیل
  • مطالعه مستمر فناوری‌های نوین در حوزه تحول دیجیتال

۱۸. منابع و مراجع رسمی

محتوای ارائه‌شده در این مقاله بر اساس داده‌های استخراج‌شده از منابع رسمی و دولتی تهیه شده است. تمامی اطلاعات مربوط به سرفصل‌ها، واحدهای درسی، شرایط پذیرش و بازار کار از اسناد و وب‌سایت‌های معتبر سازمان‌های ذی‌ربط جمع‌آوری شده تا قابل استناد و دقیق باشد. منابع زیر مبنای تدوین این مقاله بوده‌اند.

۱۹. جمع‌بندی نهایی

کارشناسی رشته مدیریت فناوری اطلاعات یکی از نوین‌ترین و راهبردی‌ترین رشته‌های مدیریت است که با ۳۲ واحد درسی و چهار نیمسال تحصیل، دانشجویان را برای ورود به بازار کار گسترده‌ای در حوزه فناوری اطلاعات آماده می‌کند. این رشته بر مدیریت پروژه‌ها، سیستم‌های اطلاعاتی و تحول دیجیتال تمرکز دارد.

با توجه به تحولات گسترده در حوزه دیجیتال و نیاز سازمان‌ها به مدیران آشنا با فناوری، فارغ‌التحصیلان این رشته فرصت‌های شغلی متنوعی در حوزه‌های مدیریت پروژه‌های فناوری اطلاعات، مدیریت سیستم‌های اطلاعاتی، تحلیل کسب‌وکار و مشاوره ERP دارند. با این حال، موفقیت در این حوزه نیازمند کسب مهارت‌های عملی، تسلط بر نرم‌افزارهای تخصصی و به‌روز نگه‌داشتن دانش فناوری است.

خلاصه نکات کلیدی

  1. ۳۲ واحد کل درسی در مقطع کارشناسی ارشد
  2. ۴ نیمسال تحصیلی با حداکثر ۳ سال
  3. ۱۶ واحد اصلی مشترک، ۸ واحد تخصصی، ۴ واحد اختیاری
  4. ۴ واحد پایان‌نامه
  5. امکان ادامه تحصیل در مقطع دکتری
  6. بازار کار گسترده در سازمان‌های فناوری‌محور

نکات برجسته

  • ترکیب دانش مدیریتی با مهارت‌های فنی فناوری اطلاعات
  • تمرکز بر مدیریت پروژه‌ها و سیستم‌های اطلاعاتی سازمانی
  • نیازمند کسب مهارت‌های عملی و تجربه فراتر از مدرک
  • فرصت‌های شغلی در سازمان‌های دولتی و خصوصی
  • امکان ادامه تحصیل در مقطع دکتری مدیریت فناوری اطلاعات

۲۰. سوالات متداول

این دوره چند واحد درسی دارد؟

دوره کارشناسی ارشد این رشته مجموعاً ۳۲ واحد درسی دارد که شامل ۱۶ واحد اصلی مشترک، ۸ واحد تخصصی، ۴ واحد اختیاری و ۴ واحد پایان‌نامه است.

طول دوره تحصیل چقدر است؟

این دوره برای چهار نیمسال تحصیلی طراحی شده است و حداکثر طول آن طبق مقررات وزارت علوم سه سال می‌باشد.

بازار کار این رشته چگونه است؟

بازار کار این رشته شامل موقعیت‌های کارشناسی و مدیریتی در حوزه‌های مدیریت پروژه‌های فناوری اطلاعات، مدیریت سیستم‌های اطلاعاتی، تحلیل کسب‌وکار، مشاوره ERP و مدیریت تحول دیجیتال می‌شود.

برای ورود به این رشته چه شرایطی لازم است؟

داشتن مدرک کارشناسی مرتبط و شرکت در کنکور کارشناسی ارشد گروه علوم انسانی از شرایط اصلی است. پذیرش در دانشگاه‌های مختلف بر اساس رتبه کنکور انجام می‌شود.

امکان ادامه تحصیل در مقطع دکتری وجود دارد؟

بله، دانشگاه‌هایی مانند دانشگاه تهران، دانشگاه علم و صنعت و دانشگاه مهرالبرز در مقطع دکتری مدیریت فناوری اطلاعات و گرایش‌های مرتبط دانشجو می‌پذیرند.

اشتراک گذاری این مطلب در...

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *