رشته هنر اسلامی
رشته هنر اسلامی به مطالعه و آفرینش آثار هنری برگرفته از فرهنگ و تمدن اسلامی میپردازد و نشان میدهد که چگونه هنرمندان مسلمان در طول تاریخ با استفاده از نقوش هندسی، اسلیمیها، خطوط زیبا و رنگهای الهامبخش، آثاری جاودانه و سرشار از معنا و صفا خلق کردهاند، همچنین به ما یاد میدهد که چرا تکرار و نظم در نقوش اسلامی نماد نظم و یگانگی جهان هستی است و در نهایت این دانش به تربیت هنرمندانی کمک میکند که بتوانند در مراکز میراث فرهنگی، سازمان صنایع دستی، موزهها، دفاتر طراحی سنتی و آموزشگاههای هنری به خلق آثار نگارگری و تذهیب و طراحی فرش و سفال و شیشه و همچنین مرمت آثار کهن بپردازند .
معرفی رشته هنر اسلامی بدون شناخت تفاوت میان گرایشهای اصلی آن یعنی نگارگری، تذهیب، صنایع چوبی، سفال و سرامیک و شیشه امکانپذیر نیست، زیرا هر یک از این گرایشها به جنبه خاصی از هنرهای سنتی ایرانی-اسلامی میپردازد و هر دانشجوی این رشته برای موفقیت نیاز به تسلط بر مبانی هنرهای تجسمی، طراحی پایه، تاریخ هنر اسلامی، فرهنگ و ادبیات ایران و همچنین تکنیکهای خاص هر رشته مانند رنگسازی سنتی و لعابکاری و چوبتراشی دارد . پس هنر اسلامی همچون گنجینهای گرانبها از زیبایی و معنویت است که متخصصان آن با دستان پر مهر خود، این میراث الهی را برای نسلهای آینده زنده و ماندگار میکنند .
معرفی رشته هنر اسلامی شما را با مفاهیمی مانند نقوش اسلیمی و ختایی و هندسی، تذهیب و تشعیر، گل و مرغ، کتیبهنگاری و خوشنویسی (خطوط ثلث، نسخ، نستعلیق، کوفی)، کاشی کاری و معرق، گره چینی و منبت کاری و سفالینههای زرین فام و لعابهای هفت رنگ آشنا میکند . چرا که نقوش اسلیمی برگرفته از ساقههای پیچان گیاهان نماد بینهایت و یکتایی خداوند هستند و تذهیب (نقاشی و آرایش حاشیه قرآنها و کتب خطی) از ظریفترین و پرکاربردترین هنرهای اسلامی به شمار میرود و بدون آشنایی با این مفاهیم و تمرین مستمر آنها، ورود به بازار کار حرفهای رشته هنر اسلامی غیرممکن خواهد بود .
معرفی رشته هنر اسلامی به روشهای سنتی و اصیل خلق آثار هنری مانند ساخت رنگهای طبیعی از سنگها و گیاهان (نیل، روناس، زردچوبه)، ساخت قلمهای مخصوص نگارگری و تذهیب (قلم موی سنجاب و گربه)، آمادهسازی کاغذهای دستساز (آهار و مهره) و همچنین تکنیکهای مدرن طراحی و اسکچ (طراحی اولیه با مداد و پشتپردازی با جوهر) اشاره دارد، زیرا هنرمندان سنتی معتقدند که برای خلق یک اثر ماندگار و ارزشمند، باید با دل و جان با مواد اولیه طبیعی و ابزارهای سنتی کار کرد و از رنگهای شیمیایی فراری بود . دانشجویان این رشته یاد میگیرند که چگونه با استفاده از این روشها و مواد اولیه دستساز و طبیعی، آثاری خلق کنند که ضمن وفاداری به اصول و قواعد هنر اسلامی، از نظر فیزیکی نیز پایدار و ماندگار باشند و تحت تأثیر نور و رطوبت تخریب نشوند .
معرفی رشته هنر اسلامی ارتباط تنگاتنگی با تاریخ و تمدن اسلامی (به ویژه هنر در دورههای تیموری، صفوی، قاجار)، فرهنگ و ادبیات ایران (شاهنامه فردوسی، خمسه نظامی، دیوان حافظ، غزلیات سعدی، منطق الطیر عطار)، عرفان و حکمت اسلامی (سهروردی، ابن عربی، مولوی)، کلام و قرآن (آیات و مفاهیم قرآنی)، ریاضیات (هندسه نقوش و تناسبات طلایی) و شیمی (ساخت رنگهای گیاهی و معدنی و لعابهای سفالینهها) دارد . تفاوت اصلی در این است که هنر اسلامی بر خلق آثاری با الهام از مفاهیم الهی و معنوی و با استفاده از نمادها و نقوش انتزاعی (به دور از تجسم موجودات زنده) تمرکز دارد و در صدد است تا جمال و جلال خداوند را از طریق زیبایی و نظم در قالب آثار هنری به تصویر بکشد .
معرفی رشته هنر اسلامی در دانشگاههای بزرگ هنر ایران مانند دانشگاه هنر اسلامی تبریز (به عنوان قدیمیترین و معتبرترین مرکز آموزشی این رشته)، دانشگاه هنر اصفهان (با سابقه درخشان در هنرهای سنتی)، دانشگاه هنر شیراز، دانشگاه الزهرا (ویژه خواهران)، دانشگاه سیستان و بلوچستان و همچنین برخی دانشگاههای آزاد و غیرانتفاعی مانند دانشگاه سوره و مؤسسه غیرانتفاعی رسام و معماری و هنر پارس در مقطع کارشناسی تدریس میشود . متقاضیان ورود به این رشته باید در کنکور سراسری گروه هنر شرکت کرده و با توجه به سوابق تحصیلی (معدل دیپلم) و رتبه کسب شده و علاقه به هنرهای سنتی و اسلامی، از میان دانشگاههای پذیرنده، یکی را برای تحصیل انتخاب کنند و رقابت برای ورود به دانشگاه هنر اسلامی تبریز بسیار تنگاتنگ و فشرده است .
بازار کار رشته هنر اسلامی
هنر اسلامی در بازار کار ایران به عنوان یکی از شاخههای مهم و اصیل صنایع دستی و هنرهای سنتی در سازمان میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری و همچنین ادارات کل صنایع دستی استانها شناخته میشود و مهارت طراحی و خلق آثار فاخر نگارگری، تذهیب، کاشی کاری، سفالهای زرین فام و صنایع چوبی در این نهادها بسیار ارزشمند است . سازمان میراث فرهنگی و صنایع دستی و گردشگری و مراکز احیای هنرهای سنتی از جمله کارفرمایان اصلی این رشته هستند، زیرا این نهادها برای حفظ، احیا و ترویج هنرهای اصیل اسلامی-ایرانی به هنرمندان و متخصصان خلاق و مسلط بر تکنیکهای سنتی نیاز مبرم دارند .
بازار کار رشته هنر اسلامی در کارگاههای خصوصی تولید سفال و سرامیک و ظروف مینا و شیشهگری بسیار پررنگ است، چرا که با توجه به استقبال گردشگران داخلی و خارجی از محصولات هنری با اصالت ایرانی-اسلامی، این کارگاهها به دنبال هنرمندانی هستند که بتوانند با الهام از نقوش کهن و تکنیکهای سنتی، محصولاتی ناب و منحصر به فرد و در عین حال بازارپسند و قابل فروش خلق کنند . یک هنرمند موفق در این حوزه میداند چگونه با استفاده از لعابهای هفت رنگ و نقوش اسلیمی و خطوط کوفی بر روی ظروف سفالی و مسی و برنجی و شیشهای، تحفههایی بدیع و ارزشمند برای مجموعهداران و علاقهمندان به هنر اصیل ایرانی خلق کند.
بازار کار رشته هنر اسلامی شامل همکاری با دفاتر معماری سنتی و شرکتهای مرمت ابنیه تاریخی به عنوان مشاور هنری و طراح کاشیهای معرق و گره چینی و منبت کاری میشود، زیرا برای مرمت مساجد، مدارس علمیه، آب انبارها، حمامها و بازارهای تاریخی، به هنرمندانی نیاز است که با سبکها و تکنیکهای تزئینی هر دوره تاریخی (صفوی، قاجار، زندیه) آشنایی کامل داشته باشند و بتوانند قطعات تخریب شده را با دقت و ظرافت بازسازی کنند . یک مرمتگر موفق در این رشته میداند چگونه با برداشتن یک قطعه کوچک از کاشیهای یک مسجد قاجاری، رنگ و نقش و ابعاد آن را به درستی تشخیص داده و قطعه مشابهی با همان کیفیت و ظرافت بسازد و جایگزین کند .
بازار کار رشته هنر اسلامی در حوزه طراحی فرش و قالیهای نفیس و تابلوفرشهای نگارگری با الهام از شاهنامه و خمسه و دیوان حافظ و مفاهیم عرفانی نیز دیده میشود، زیرا شرکتهای تولیدکننده فرش دستباف برای متمایز شدن از رقبا و پاسخ به سلیقه مشتریان لوکس و خوشسلیقه، به دنبال طراحانی هستند که نقشههای جدید و اصیل با الهام از مکتبهای معروف نگارگری (مکتب هرات، تبریز، اصفهان، شیراز، قزوین) طراحی کنند . یک طراح فرش موفق در این رشته میداند چگونه یک صحنه از شاهنامه فردوسی مانند داستان ضحاک و کاوه آهنگر یا داستان سیاوش و سودابه را با رعایت اصول ترکیببندی و ریزهکاریهای نگارگری به یک نقشه فرش چهارصد رج نفیس تبدیل کند .
بازار کار رشته هنر اسلامی به موزههای هنرهای اسلامی (مانند موزه هنرهای ملی ایران، موزه آستانه قدس رضوی، موزه پارس شیراز، موزه هنرهای معاصر تهران) به عنوان کارشناس حفاظت و مرمت آثار خطی، نسخ خطی مصور (نگارگری شده)، کاشیهای تاریخی و ظروف سفالی و شیشهای نیز راه پیدا کرده است، زیرا این گنجینههای گرانبها برای نگهداری، مرمت و نمایش صحیح به کارشناسان و مرمتگران متخصص و هنرمندی نیاز دارند که با مواد و مصالح و تکنیکهای کهن ساخت و تزئین این آثار آشنایی کامل داشته باشند و از آسیب دیدن آنها در طول زمان جلوگیری کنند. یک موزهدار متخصص در این رشته میداند چگونه با کنترل دقیق دما و رطوبت و نور و با استفاده از روشهای استاندارد مرمت، یک نسخه خطی نفیس از قرن نهم هجری را برای سالهای طولانی از گزند عوامل مخرب محیطی حفظ کند و در معرض دید عموم بگذارد.
بازار کار رشته هنر اسلامی در حوزه آموزش و ترویج هنرهای سنتی در آموزشگاههای آزاد هنری و هنرستانهای صنایع دستی و دانشگاهها رو به گسترش است، چرا که با کمرنگ شدن هنرهای اصیل در زندگی ماشینی امروز، نیاز به استادانی مجرب و دلسوز برای انتقال این میراث گرانبها به نسل جوان بیش از پیش احساس میشود و آموزش و پرورش و سازمان فنی و حرفهای برای تربیت نیروی انسانی ماهر در زمینه هنرهای اسلامی به مدرسان و اساتید متخصص نیاز دارند . یک استاد موفق در این رشته میداند چگونه با صبر و حوصله و با استفاده از متدهای آموزشی جذاب و عملی، هنرجویان مبتدی را از طراحی ساده یک برگ اسلیمی تا خلق یک صفحه تذهیب کامل و در نهایت تا آفرینش یک تابلو نگارگری نفیس هدایت کند و شوق و شور هنر اصیل ایرانی را در دل آنها زنده نگه دارد .
چارت دروس رشته هنر اسلامی
هنر اسلامی در سال اول تحصیل شامل دروس پایه و عمومی مانند مبانی هنرهای تجسمی، طراحی پایه ۱ و ۲، تاریخ هنر و تمدن اسلامی، آشنایی با فرهنگ و ادبیات ایران و مبانی اصول خطوط و خوشنویسی است . به طوری که دانشجویان با مفاهیم پایهای هنر تجسمی (خط، رنگ، فرم، حجم، ترکیببندی، پرسپکتیو) و سیر تحول هنر در تمدن اسلامی از صدر اسلام تا دوره معاصر و همچنین با متون کهن ادب فارسی (شاهنامه، خمسه نظامی، دیوان حافظ، گلستان سعدی) و مفاهیم عرفانی و حکمی نهفته در آن و نیز با اصول و قواعد خطوط مختلف (نستعلیق، شکسته نستعلیق، ثلث، نسخ، کوفی) و تکنیکهای قلمتراشی و مشق خط آشنا میشوند . این حوزههای پایه بنیانهای اصلی ورود به مباحث تخصصیتر هنر اسلامی را بنا میگذارند و درک صحیح از زیباییشناسی و فلسفه هنر اسلامی برای هر هنرمند و متخصص این رشته ضروری و حیاتی است.
چارت دروس رشته هنر اسلامی شامل دروس تخصصی مشترک در گرایشهای مختلف مانند هندسه و نقوش در هنرهای سنتی ایران، حکمت و هنر اسلامی، شناخت و ارزیابی کاربرد هنر اسلامی ایران، شیوههای هنری دوران اسلامی ایران، مدیریت تولید کارگاهی، کنترل کیفی و استاندارد هنرهای اسلامی و روش تحقیق میشود . این درسها به دانشجویان مهارت تحلیل نقوش هندسی پیچیده و اسلیمی و ختایی و درک مفاهیم فلسفی و عرفانی پشت این نقوش و همچنین شناخت دورهها و سبکهای مختلف هنر اسلامی در ایران (سلجوقی، ایلخانی، تیموری، صفوی، قاجار) و توانایی برنامهریزی و نظارت بر تولید کارگاهی و ارزیابی کیفیت آثار هنری و استانداردهای مربوطه را آموزش میدهند . ارائه یک طرح تحقیقاتی (پروپوزال) در مورد یک موضوع خاص از هنر اسلامی (مانند بررسی تطبیقی نقوش اسلیمی در کاشیهای مسجد شیخ لطف الله اصفهان و مسجد گوهرشاد مشهد) و نگارش مقالهای بر اساس آن، از اهداف اصلی این دروس است.
چارت دروس رشته هنر اسلامی در گرایش نگارگری شامل دروس تخصصی کارگاه نگارگری (مقدماتی، پیشرفته)، کارگاه بوم سازی سنتی، کارگاه گل و مرغ سازی، کارگاه تذهیب، کارگاه طراحی سنتی و تاریخ نگارگری در ایران میشود . دانشجویان با راهنمایی اساتید برجسته نگارگری، طراحی و رنگآمیزی صحنههای مختلف از شاهنامه و خمسه (لیلی و مجنون، خسرو و شیرین، هفت پیکر) و مجالس درباری و شکارگاه و بزم و رزم را با استفاده از رنگهای گیاهی و معدنی و قلمهای مخصوص و کاغذهای دستساز میآموزند و با سبکها و مکاتب مختلف نگارگری ایران (هرات، تبریز، قزوین، اصفهان، شیراز) و ویژگیهای هر یک آشنا میشوند . خلق یک نگاره (تابلو) کامل و نفیس به سبک مکتب تبریز صفوی (با الهام از شاهنامه تهماسبی) و رنگآمیزی و تذهیب آن، هدف نهایی این دروس است و یکی از دشوارترین و ارزشمندترین مهارتهایی است که دانشجویان نگارگری در طول چهار سال تحصیل کسب میکنند.
چارت دروس رشته هنر اسلامی در گرایش سفال و سرامیک شامل دروس تخصصی شناخت و ساخت لعابهای سنتی (آلکالی، قلع، قلیایی، شیشهای) و تکنیکهای سفالگری (چرخ، دستی، قالب) و نقاشی روی سفال و کاشی با لعاب هفت رنگ و تکنیک زرین فام و همچنین تاریخ سفال و کاشی در ایران باستان و دوران اسلامی است . دانشجویان یاد میگیرند که چگونه با استفاده از خاکهای مرغوب و چرخ سفالگری، ظروف مختلف (کاسه، کوزه، کاسه، گلدان) را شکل داده و پس از خشک شدن و پخت اولیه، با نقوش اسلیمی و ختایی و خطوط کوفی و ثلث آنها را تزئین کرده و در نهایت با لعابهای رنگی و زرین فام آنها را لعابزنی و پخت نهایی کنند تا محصولی با کیفیت و درخشان و ماندگار بدست آید . ساخت یک کاشی لعابخورده هفت رنگ با نقوش اسلیمی و یا یک کوزه سفالی با تزئینات زرین فام به سبک دوره سلجوقی، بخش عملی و کلیدی این واحدهای درسی است.
چارت دروس رشته هنر اسلامی در گرایش صنایع چوبی شامل دروس تخصصی منبت کاری (برجسته، معرق)، مشبک کاری (گره چینی)، خاتم کاری (تلفیق چوب با فلز و استخوان و صدف)، خراطی (تراش چوب روی دستگاه)، و همچنین آشنایی با انواع چوبها (گردو، گلابی، افرا، آبنوس، فوفل) و ابزارهای سنتی (تیشه، اسکنه، رنده، اره) و تاریخ و سبکهای این هنر در ادوار مختلف اسلامی است . دانشجویان مهارت حکاکی نقشهای اسلیمی و ختایی و هندسی بر روی سطح چوب با ابزارهای دستی (نه برقی و مدرن) و همچنین بریدن و چسباندن قطعات ریز چوبهای رنگارنگ و فلز و استخوان در کنار یکدیگر برای خلق یک اثر خاتم کاری بدیع را فرا میگیرند و قادر خواهند بود یک قاب آینه یا جعبه جواهرات یا یک قرآن چوبی نفیس و منبتکاری شده و یا یک درب گره چینی برای کمد و صندوقچه و یا یک زیر سیگاری خاتم کاری ظریف و پرکار خلق کنند .
چارت دروس رشته هنر اسلامی بر پژوهش و نگارش پایاننامه (پروژه نهایی) در یک موضوع بدیع و کاربردی در زمینه هنر اسلامی ایران تاکید دارد، زیرا دانشجویان در ترم آخر باید با مشورت و راهنمایی استاد خود، یک پروژه عملی و تحقیقاتی شاخص را به انجام رسانده و نتایج آن را در قالب یک پایاننامه علمی و هنری (شامل یک اثر عملی برجسته مانند یک تابلوی بزرگ نگارگری، یک مجموعه کاشی لعابخورده هفت رنگ، یک صندوقچه خاتم کاری شده و یا یک ظرف شیشهای میناکاری شده، همراه با یک پژوهش کوتاه درباره روش کار و الهامات و سبک شناسی آن) ارائه کنند . این پروژه میتواند اولین و مهمترین اثر هنری قابل ارائه در گالریها و نمایشگاههای هنری و همچنین رزومه هنری و سابقه کاری ارزشمند برای ورود به بازار کار حرفهای و معرفی خود به استادکاران برجسته و مجموعهداران هنری باشد، و نگارش و دفاع از پایاننامه آخرین و مهمترین گام تحصیلی در این رشته است .
آینده شغلی رشته هنر اسلامی
هنر اسلامی در دهه آینده به دلیل افزایش توجه جهانی به معنویت و هنرهای اصیل و دستساز و همچنین رشد صنعت گردشگری و علاقه گردشگران خارجی به صنایع دستی ایرانی-اسلامی، اهمیت و جایگاه ویژهای پیدا میکند و بازار محصولات هنر اسلامی در داخل و خارج از کشور در حال گسترش است و هنرمندان خلاق و خوشذوق میتوانند با تولید آثار منحصر به فرد و با کیفیت، به درآمدهای بالا و پایدار دست یابند . ظهور فناوریهای جدید دیجیتال مانند اسکنرهای سه بعدی و پرینترهای سه بعدی و نرمافزارهای طراحی (مانند فتوشاپ و ایلوستریتور) و پلتفرمهای آنلاین فروش آثار هنری (اینستاگرام، ایتسی، آمازون، دیجی کالا) فرصتهای جدید و فوقالعادهای را برای هنرمندان این رشته ایجاد کرده است تا بتوانند ایدههای خود را سریعتر و دقیقتر به مرحله اجرا برسانند و آثار خود را به مخاطبان بیشتری در سراسر جهان معرفی و عرضه کنند . با این حال، حل چالشهای اصلی این هنر مانند حفظ اصالت و هویت ایرانی-اسلامی در آثار و مقابله با تقلبهای هنری و تکثیر غیرمجاز طرحها، بدون افرادی که در رشته هنر اسلامی تخصص و تعهد کافی داشته باشند، ممکن نیست .
آینده شغلی رشته هنر اسلامی در حوزه طراحی دیجیتال و تولید صنایع دستی با الهام از هنر اسلامی (با استفاده از نرمافزارهای گرافیکی و چاپگرهای سه بعدی) بسیار روشن است، زیرا این روشها به هنرمندان اجازه میدهند تا طرحهای پیچیده و ظریف اسلیمی و هندسی را با دقت و سرعت بالاتری طراحی کرده و با استفاده از دستگاههای سیانسی (CNC) و پرینترهای سه بعدی، بر روی سطوح چوبی و سفالی و فلزی و شیشهای و حتی پارچه، پیادهسازی و تولید انبوه کنند و محصولات خود را با قیمت مناسبتری به بازار عرضه کنند . یک متخصص موفق در این حوزه میداند چگونه با اسکن یک کاشی هفت رنگ دوره صفوی و ویرایش آن در نرمافزار و سپس پرینت سه بعدی آن، یک کاشی کاملاً مشابه و با کیفیت و با هزینۀ بسیار کمتر برای مرمت یک بنای تاریخی تولید کند .
آینده شغلی رشته هنر اسلامی در حوزه احیای کارگاههای تولید ابریشم و پارچههای زری و قلمکار با نقوش سنتی، با استفاده از روشهای نوین رنگرزی و چاپ پارچه (چاپ مستقیم، چاپ انتقالی، چاپ دیجیتال) دیده میشود، زیرا با احیای علاقه به پوشاک سنتی و پارچههای اصیل و دستبافت، بازار این محصولات در حال رونق گرفتن است و شرکتهای تولیدی منسوجات سنتی به دنبال طراحانی هستند که بتوانند نقشههای جدید و بدیع با الهام از نقوش دوره صفوی و قاجار طراحی کرده و بر روی پارچههای ابریشمی و زری پیادهسازی کنند. یک طراح پارچه موفق در این حوزه میداند چگونه نقوش گل و مرغ و اسلیمی را با استفاده از نرمافزارهای طراحی، روتوش و رنگبندی کرده و کاتالوگهای رنگی متنوعی برای هر نقشه ارائه دهد تا مشتریان بتوانند بر اساس سلیقه خود سفارش دهند .
آینده شغلی رشته هنر اسلامی در حوزه مشاوره به هتلها، رستورانها، کافهها، مجتمعهای مسکونی و اداری و تجاری و فضاهای درمانی (بیمارستانها، کلینیکها، مطبها) برای دکوراسیون داخلی با استفاده از صنایع دستی و هنرهای اسلامی (کاشی کاری، گچ بری، گره چینی، منبت کاری، تذهیب، معرق، میناکاری، سفالهای نفیس، تابلوهای نگارگری و خوشنویسی) دیده میشود . یک مشاور موفق در این زمینه میداند چگونه با استفاده از قطعات کاشی و آجرهای لعابخورده و گچ بری و منبت و مشبک، فضایی اصیل و روحنواز و سرشار از آرامش و زیبایی و حس معنویت (مخصوصاً برای فضاهای درمانی و استراحتگاهها و هتلهای لوکس) خلق کند که یادآور معماری و هنر اصیل ایرانی-اسلامی و آرامش بخش برای روح و جسم انسان باشد .
آینده شغلی رشته هنر اسلامی در سازمانهای بینالمللی مانند یونسکو (به عنوان مشاور و کارشناس حفاظت از میراث معنوی و میراث جهانی) و شورای بینالمللی موزهها (ICOM) و مراکز فرهنگی ایران در خارج از کشور (برای برگزاری کلاسهای آموزش هنرهای سنتی و برپایی نمایشگاههای صنایع دستی) قابل پیشبینی است، زیرا با توجه به ثبت جهانی بسیاری از هنرها و صنایع دستی ایرانی (مانند قالی، نگارگری، مینیاتور، تذهیب، خاتم کاری، سفال، کاشی کاری و…) در یونسکو، نیاز به کارشناسان و هنرمندان متخصص و مجربی است که بتوانند در این سازمانها و نهادهای بینالمللی در راستای حفظ و احیای این میراث ارزشمند و انتقال آن به نسلهای آینده و همچنین معرفی آن به جهانیان، تلاش و همکاری کنند . فارغالتحصیلان ممتاز و برجسته این رشته با تجربه و دانش کافی و تسلط به زبان انگلیسی، میتوانند در این نهادهای معتبر بینالمللی به عنوان مشاور و کارشناس هنرهای اسلامی مشغول به کار شوند و نام ایران را در جهان هنر سربلند سازند .
رشته هنر اسلامی مناسب چه کسانی است
هنر اسلامی برای افرادی مناسب است که ذهنی آرام و صبور و مشتاق به یادگیری ظرایف و ریزهکاریهای هنرهای سنتی و معنوی دارند و از ساعتها تمرین و تکرار نقوش اسلیمی و ختایی و تمرین خط و مشق کردن برای رسیدن به کمال و تسلط بر تکنیکهای (قلمگیری، رنگسازی، لعابکاری، منبتکاری، خراطی، خاتمکاری) لذت میبرند و معنویت و آرامش را با نوک قلممو و یا با حرکات اسکنه بر روی چوب و سفال حس میکنند . این افراد همیشه به دنبال فهم این هستند که چرا یک تذهیب ساده میتواند اینقدر روحنواز و آرامشبخش باشد و چگونه استادان بزرگ هنر اسلامی مانند رضا عباسی و کمال الدین بهزاد و محمود فرشچیان میتوانستند با قلم خود، جهانهای ناشناخته از نور و عشق و صفا را به تصویر بکشند.
رشته هنر اسلامی مناسب چه کسانی است؟ افرادی که صبر و حوصله و شکیبایی بسیار بالایی دارند و میتوانند روزها و هفتهها و ماهها بر روی یک برگ اسلیمی یا یک قطعه منبت ظریف کار کنند و اگر یک میلیمتر از مسیر اصلی منحرف شوند، کل کار را از نو شروع کنند و از این کار متمرکز و طاقتفرسا و به ظاهر تکراری و یکنواخت، لذت ببرند و آن را عبادتی برای پاکی روح و صیقل دل خود تلقی کنند. این دسته از افراد همیشه میپرسند چگونه یک استاد تذهیب میتواند در یک صفحه کوچک، هزاران برگ و گل و شاخه اسلیمی را در عین کثرت، به صورت یکپارچه و منسجم و هماهنگ و شاعرانه جای دهد و چه تکنیکهایی برای افزایش دقت و ظرافت و سرعت کار در عین حفظ اصالت و کیفیت وجود دارد.
رشته هنر اسلامی مناسب چه کسانی است؟ داوطلبانی که به کار با دست و ابزارهای سنتی (قلم موهای سنجابی، قلمهای نیای (قلمتراش)، اسکنه، رنده، اره، تیشه، چرخ سفالگری، کورههای پخت سفال و لعاب) علاقه دارند و از تولید و ساخت مواد اولیه به صورت دستساز و سنتی (رنگهای گیاهی و معدنی، کاغذهای آهار و مهره، انواع خمیرها و لعابها، چسبهای طبیعی سریشم و ژلاتین، چوبهای تراشیده شده) و از بوی چوب و رنگ و خاک رس و عود و دود کوره لذت میبرند. آنها از گرهگشایی از رازهای یک نقشه پیچیده و یا یافتن بهترین ترکیب رنگی برای یک شاهکار نگارگری لذت میبرند و مهارت دستی و قدرت تجسم و خلاقیت بصری یک ویژگی کلیدی و حیاتی برای موفقیت در این رشته است.
رشته هنر اسلامی مناسب چه کسانی است؟ افرادی که ذهنیت پژوهشی و تاریخی دارند و میتوانند با مطالعه کتب تاریخی و نسخ خطی و بازدید از موزهها و کتابخانهها و مراکز تحقیقاتی، به شناسایی و تحلیل سبکهای مختلف در دورههای تاریخی (سلجوقی، ایلخانی، تیموری، صفوی، قاجار) و تأثیرپذیری هنرمندان از یکدیگر و همچنین فلسفه و نمادشناسی نقوش (اسلیمی و ختایی و هندسی) و خطوط بپردازند و کسانی که از کشف روابط پنهان میان نقش و معنا (نقش مایهها) هیجان زده میشوند. آنها به راحتی از عهده طراحی یک مقاله تحقیقاتی برای همایش ملی هنرهای اسلامی برمیآیند و روحیه تحقیق و تحلیل و عشق به کشف رازهای کهن یک سرمایه بزرگ و ارزشمند برای دانشجوی این رشته است .
رشته هنر اسلامی مناسب چه کسانی است؟ افراد خلاق و نوآوری که از تقلید صرف و کورکورانه و تکراری از آثار گذشتگان خسته میشوند و به دنبال خلق آثار جدید و سبک شخصی خود (با حفظ چارچوب اصول و قوانین هنر اسلامی) هستند و کسانی که میتوانند با شجاعت و خلاقیت و ذوق هنری خود، نقوش و رنگهای نو و طرحهای تازه و تلفیق هنرهای سنتی با هم (مثلاً تلفیق تذهیب با خط نستعلیق و نگارگری) را تجربه کنند و آثار منحصر به فرد و بدیعی را بیافرینند که در عین وفاداری به سنت، حرفی نو و تازه و امروزی برای گفتن داشته باشد و پاسخگوی سلیقه و نیاز مخاطب معاصر نیز باشد. آنها میدانند که بزرگترین هنرمندان هنرهای اسلامی در طول تاریخ کسانی بودند که جسارت و شهامت خلق اثری نو و متمایز از استادان پیش از خود را داشتند و به هنر اسلامی هویت و شخصیت و غنای تازهای بخشیدند و خلاقیت و جسارت هنری (در چارچوب اصول و سنت) یک سرمایه بزرگ و تعیینکننده در این عرصه است.
رشته هنر اسلامی مناسب چه کسانی است؟ داوطلبانی که به حفظ و احیای میراث گرانبهای هنرهای اسلامی-ایرانی و انتقال آن به نسلهای آینده متعهد هستند و میخواهند با نقش خود در خلق آثار فاخر و آموزش این هنرها و ترویج فرهنگ اسلامی، به هویت دینی و ملی خود افتخار کنند و از دیدن یک جوان که با شور و اشتیاق در حال یادگیری تذهیب و اسلیمی و نقاشی روی سفال است و تحت تأثیر هنر زیبا و معنوی او قرار میگیرد و راه پر فراز و نشیب استادی را میپیماید، لذت میبرند و این رشته به آنها ابزار میدهد تا گامهای موثری در جهت زنده نگه داشتن و ماندگاری هنر قدسی و اصیل اسلامی-ایرانی برای همیشه و در همه جا بردارند و نام خود را در تاریخ هنر ایران به عنوان یک هنرمند متعهد و خوشنام ثبت کنند .
فارغالتحصیل رشته هنر اسلامی در چه کارهایی میتواند شاغل شود
هنر اسلامی به فارغالتحصیل خود امکان همکاری با سازمان میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری و ادارات کل صنایع دستی استانها را میدهد، به طوری که او میتواند به عنوان کارشناس هنرهای سنتی در واحدهای احیای هنرهای سنتی و نظارت بر کارگاههای صنایع دستی و صدور مجوزهای تولید و فروش و همچنین ارزیابی و ارزشیابی آثار هنرمندان و صنعتگران و برندسازی و معرفی آنها به بازارهای داخلی و خارجی مشغول به کار شود . سازمان میراث فرهنگی از کارفرمایان اصلی این رشته محسوب میشود و با توجه به گستردگی شبکه صنایع دستی در سراسر کشور، فرصتهای شغلی نسبتاً مناسبی را برای فارغالتحصیلان این رشته فراهم میکند .
فارغالتحصیل رشته هنر اسلامی در چه کارهایی میتواند شاغل شود؟ او در موزههای هنرهای اسلامی و باستانشناسی (مانند موزه ایران باستان، موزه هنرهای ملی ایران، موزه آستانه قدس رضوی، موزه پارس شیراز، موزه صنایع دستی اصفهان) به عنوان کارشناس حفاظت و مرمت آثار تاریخی (نسخ خطی، کاشی، سفال، شیشه، فلز، منسوجات) و همچنین به عنوان مسئول امور فرهنگی و برپایی نمایشگاههای موقت و دائم و همچنین راهنمای موزه (توریست لیدر) و پاسخگویی به سوالات بازدیدکنندگان و پژوهشگران داخلی و خارجی، استخدام میشود. موزههای بزرگ و کوچک در سطح کشور، برای حفظ و نگهداری از گنجینههای خود و ارائه خدمات فرهنگی و آموزشی به مردم، به کارشناسان و متخصصان هنرهای اسلامی با دانش و تجربه کافی و تعهد کاری بالا نیاز دارند .
فارغالتحصیل رشته هنر اسلامی در چه کارهایی میتواند شاغل شود؟ این افراد در آموزشگاههای آزاد هنری و هنرستانهای صنایع دستی (در سراسر کشور) به عنوان مدرس و مربی هنرهای سنتی (نگارگری، تذهیب، تشعیر، خوشنویسی، منبت، خاتم، معرق، سفال، سرامیک، میناکاری، قلمزنی، گچ بری، کاشی کاری، فرش، شیشهگری، خراطی، سازسازی) استخدام میشوند و میتوانند هنرجویان علاقهمند به هنرهای اصیل و قدسی را از سطح مبتدی تا پیشرفته و استادی، در مسیر دشوار اما شیرین یادگیری و تسلط بر اصول و تکنیکهای مختلف این هنرها هدایت و راهنمایی کنند و استعدادهای درخشان و ناب را پرورش داده و به جامعه هنری معرفی کنند و مانع از فراموشی این میراث ارزشمند در گذر زمان شوند. سازمان فنی و حرفهای و وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی از بزرگترین کارفرمایان و حامیان این حوزه هستند .
فارغالتحصیل رشته هنر اسلامی در چه کارهایی میتواند شاغل شود؟ او در کارگاههای خصوصی تولید آثار سفال و سرامیک و کاشی و شیشهگری (استانهایی مانند اصفهان، کاشان، لالجین (همدان)، شیشهگری قزوین و تهران) به عنوان طراح و نقاش و لعابکار و قالبساز و مجری سفارشات مشتریان (برای ظروف خانگی و کاشیهای تزئینی و دیوارپوشها و کفپوشها و اشیاء دکوری، لوسترها، گلدانها، مجسمههای سفالی) استخدام میشود و میتواند با توجه به سلیقه بازار و نیاز مشتری و با الهام از نقوش و تکنیکهای سنتی، محصولاتی ناب و بدیع و منحصر به فرد و با کیفیت عالی خلق کند که ضمن جلب رضایت مشتریان و فروش بالا، به برند و کارگاه نیز اعتبار و شهرت ببخشد. بسیاری از کارگاههای معروف سفال و کاشی و شیشه در شهرهای تاریخی و صنعتی ایران، صاحبنام هستند و به دنبال هنرمندان خلاق و مسلط به فنون قدیمی برای همکاری و تولید محصولات جدید و فاخر میگردند.
فارغالتحصیل رشته هنر اسلامی در چه کارهایی میتواند شاغل شود؟ این افراد در کارگاههای خصوصی تولید صنایع چوبی (منبت، معرق، خاتم، گره چینی، مشبک، خراطی، سازسازی سنتی) در استانهایی مانند اصفهان، تهران، شیراز، ملایر، سنندج به عنوان طراح و منبت کار و معرق کار و خاتم ساز و خراط و مجری پروژههای اختصاصی (ساخت صندوقچهها، قاب آینهها، دربهای گره چینی، لوازم دکوری، زیر سیگاریها، لوازم التحریر، جعبههای جواهرات، سازهای سنتی سه تار و تار و سنتور و عود و قانون) فعالیت میکنند و میتوانند با مشتریان خاص و مجموعهداران و همچنین شرکتهای صادرکننده صنایع دستی، ارتباط مستقیم برقرار کرده و محصولات خود را به صورت عمده به بازارهای داخلی و خارجی عرضه کنند. نامآوران و استادکاران این حوزه در استانهای مختلف، هر یک سبک و سیاق خاص خود را دارند و هنرمند خوشذوق و مبتکر میتواند با خلق آثار منحصر به فرد، جایگاه خود را در بازار رقابتی صنایع دستی تثبیت کند.
فارغالتحصیل رشته هنر اسلامی در چه کارهایی میتواند شاغل شود؟ او میتواند به عنوان استاد و مدرس هنر اسلامی در دانشگاههای هنر سراسر کشور (دانشگاه هنر اسلامی تبریز، دانشگاه هنر اصفهان، دانشگاه هنر شیراز، دانشگاه الزهرا، دانشگاه سیستان و بلوچستان و …) و همچنین در هنرستانهای صنایع دستی و معماری و موسسات آموزش عالی آزاد استخدام شود و به تدریس و پژوهش و تربیت نسل آینده هنرمندان و استادکاران هنرهای اصیل ایرانی-اسلامی بپردازد . یک استاد موفق و متعهد میداند چگونه با صبر و حوصله و مهربانی و با استفاده از روشهای نوین آموزشی و به روز (ترکیب سنت و مدرنیته) و همچنین با تکیه بر تجربیات و ظرایف و ریزهکاریهای آموخته شده از استادان پیشکسوت خود، عشق و شوق به هنر قدسی و روحنواز اسلامی-ایرانی را در دل و جان دانشجویان خود زنده و پایدار کند و آنها را برای نگهبانی از این میراث گرانبها در آینده آماده سازد و شاگردان برجستهای را پرورش دهد که افتخاری بزرگ و ماندگار برای هر استاد هنری خواهد بود .
ادامه تحصیل در رشته هنر اسلامی در داخل ایران
هنر اسلامی در مقطع کارشناسی (Bachelor) به عنوان یک رشته مستقل و با ۱۴۰ واحد درسی (شامل دروس عمومی، پایه، اصلی و تخصصی و پروژه نهایی – پایاننامه) در دانشگاههای هنر سراسر کشور و برخی دانشگاههای غیرانتفاعی و آزاد ارائه میشود و پذیرش دانشجو در آن از طریق کنکور سراسری (گروه هنر) و بر اساس سوابق تحصیلی (معدل دیپلم و سابقه کار هنری و هنرستانی) صورت میگیرد و دانشگاههای دولتی روزانه و نوبت دوم (شبانه) و غیرانتفاعی، هر ساله تعداد محدودی دانشجو در این رشته جذب میکنند .
ادامه تحصیل در رشته هنر اسلامی در داخل ایران در مقطع کارشناسی ارشد (Master) با ۶ گرایش تخصصی شامل: مطالعات نظری هنر اسلامی، مطالعات تاریخی هنر اسلامی، مطالعات کتابت و نگارگری، هنر و صنایع چوبی، هنر و صنایع فلزی و سفال و سرامیک ارائه میشود و متقاضیان باید با شرکت در آزمون کارشناسی ارشد وزارت علوم و از طریق سوابق تحصیلی و پژوهشی (ارائه پروپوزال و نمونه آثار هنری و مقالات) و نیز با قبولی در مصاحبه تخصصی (برای برخی گرایشهای عملی)، وارد این دوره شوند .
ادامه تحصیل در رشته هنر اسلامی در داخل ایران تا مقطع دکتری (PhD) در رشته هنرهای اسلامی (یک گرایش تخصصی) در دانشگاههای بزرگ هنر کشور (مانند دانشگاه هنر اصفهان و دانشگاه هنر تهران و دانشگاه آزاد علوم و تحقیقات و دانشگاه هنر اسلامی تبریز) امکانپذیر است و دانشجویان ممتاز و برجسته کارشناسی ارشد میتوانند با ارائه پروپوزال قوی و شرکت در آزمون ورودی دکتری و گذراندن دورههای تخصصی و قبولی در آزمون جامع و نهایتاً نگارش و دفاع از رساله دکتری (یک پژوهش عمیق و نظری در زمینه فلسفه، تاریخ، شمایلشناسی، نشانهشناسی، آسیبشناسی، جامعهشناسی، روانشناسی، تطبیق و نقد هنرهای اسلامی)، به درجه علمی دکتری در رشته هنرهای اسلامی نائل آیند و وارد عرصه تدریس در دانشگاههای معتبر و پژوهشهای عالی و راهبردی در این حوزه بشوند.
ادامه تحصیل در رشته هنر اسلامی در داخل ایران نیازمند ارائه نمونه آثار هنری قوی و منسجم (پورتفولیو) (برای مقاطع کارشناسی ارشد و دکتری) و همچنین نگارش یک پروپوزال تحقیقاتی بدیع، روشن، مشخص، هدفمند و مبتنی بر نیازها و اولویتهای پژوهشی کشور است، زیرا استادان راهنما در این رشته معمولاً روی مسائل عینی و حلنشده و مغفول مانده در هنر اسلامی ایران مانند آسیبشناسی و علل افول هنر نگارگری و تذهیب و فرش و سفال در دوره معاصر و راهکارهای احیای آن، ظرفیتهای عظیم و بکر هنر اسلامی در القای مفاهیم معنوی و دینی به نسل جوان، نقش هنرهای اسلامی در گردشگری و اقتصاد مقاومتی و کاربردهای نوین هنرهای سنتی در دکوراسیون داخلی و معماری مدرن و همچنین ثبت و ضبط و مستندنگاری آثار هنرمندان پیشکسوت و در معرض فراموشی تاکید دارند. .
ادامه تحصیل در رشته هنر اسلامی در داخل ایران فرصت همکاری و پژوهش با مراکز تحقیقاتی معتبر و نادر و ارزشمندی مانند پژوهشکده هنرهای سنتی صنایع دستی و گردشگری، پژوهشکده حفاظت و مرمت آثار تاریخی-فرهنگی، مرکز تحقیقات هنرهای اسلامی و سنتی دانشگاه هنر اصفهان، موزه هنرهای معاصر تهران (بخش هنرهای اسلامی)، موزه فرش ایران، کتابخانه مرکزی آستان قدس رضوی (به عنوان گنجینهای عظیم از نسخ خطی و نفیس و مصور) و فرهنگستان هنر جمهوری اسلامی ایران را میدهد .
ادامه تحصیل در رشته هنر اسلامی در خارج ایران
هنر اسلامی در دانشگاههای معتبر و برتر جهان مانند دانشگاه آکسفورد (انگلستان) در مقطع کارشناسی ارشد و دکتری (با گرایش هنر و باستانشناسی اسلامی) و دانشگاه حمد بن خلیفه (دوحه، قطر) (با گرایش هنر، معماری و شهرسازی اسلامی) و دانشگاه هاروارد و دانشگاه پنسیلوانیا و دانشگاه میشیگان (آمریکا) و دانشگاه ادینبورگ (اسکاتلند) و دانشگاه آیندهوون (هلند) و دانشگاه برلین (آلمان) و دانشگاه سوربن (پاریس، فرانسه) و دانشگاه استانبول (ترکیه) در مقاطع کارشناسی ارشد و دکتری به صورت آکادمیک و میانرشتهای تدریس میشود و هر ساله دانشجویان و پژوهشگران علاقهمند و ممتاز و با استعدادی را از سراسر جهان (به ویژه از کشورهای اسلامی و علاقهمندان به فرهنگ و تمدن شرق و اسلام) جذب میکند .
ادامه تحصیل در رشته هنر اسلامی در خارج ایران مستلزم داشتن مدرک زبان انگلیسی پیشرفته و عالی (آیلتس آکادمیک ۷ یا تافل ۱۰۰ به بالا برای کشورهای انگلیسی زبان و همچنین تسلط به زبان عربی و ترکی (برای کشورهایی مانند قطر، ترکیه، عربستان، مصر) و فرانسوی و آلمانی (برای دانشگاههای اروپایی) بسته به دانشگاه و کشور مقصد) و همچنین ارائه یک پورتفولیوی هنری (برای گرایشهای عملی) و یا یک رزومه پژوهشی قوی (برای گرایشهای نظری و تاریخ هنر) و مقالات معتبر بینالمللی و نمره خوب در آزمون GRE (برای آمریکا) و شرکت در مصاحبه تخصصی (حضوری یا آنلاین) و نیز پرداخت هزینههای بالای درخواست پذیرش و دریافت ویزا میباشد.
ادامه تحصیل در رشته هنر اسلامی در خارج ایران فرصت کار و همکاری با بزرگترین و معتبرترین و غنیترین موزههای هنر اسلامی جهان مانند موزه لوور (پاریس) با بخش عظیم هنر اسلامی، موزه هنر اسلامی دوحه (قطر)، موزه متروپولیتن (نیویورک) با بخش عظیم هنر اسلامی، موزه بریتانیا (لندن)، موزه ویکتوریا و آلبرت (لندن)، موزه پرگامون (برلین)، موزه توپقاپی سرای (استانبول)، موزه هنرهای ترکی و اسلامی (استانبول)، موزه آرمیتاژ (سن پترزبورگ)، موزه ملی ایران (تهران) و همچنین مراکز تحقیقاتی و دانشگاههای معتبر اروپایی و آمریکایی را میدهد .
ادامه تحصیل در رشته هنر اسلامی در خارج ایران نیازمند انگیزهنامه قوی، منطقی، شفاف، هنرمندانه و هدفمند و یک پروپوزال تحقیقاتی بدیع و کاربردی و تأثیرگذار (برای مقطع دکتری) است که نشان دهد داوطلب قصد دارد با استفاده از امکانات و منابع و اساتید آن دانشگاه خاص، کدام مسئله خاص و حلنشده و کمتر شناخته شده و در عین حال مهم و قابل پژوهش و جذاب را در زمینه هنر اسلامی در ایران، خاورمیانه، آسیای مرکزی، شمال آفریقا و یا جهان مورد مطالعه و تحقیق عمیق و دقیق و چندلایه و همه جانبه قرار دهد.
ادامه تحصیل در رشته هنر اسلامی در خارج ایران هزینههای بسیار بسیار بالایی دارد، به طوری که شهریه سالانه در دانشگاههای آمریکا و انگلستان و کانادا بین ۳۰ تا ۶۰ هزار دلار (و یا یورو و پوند) و در برخی دانشگاههای خصوصی و معروف حتی بالاتر هم میتواند باشد و هزینه زندگی در شهرهای بزرگ و مراکز علمی اروپا و آمریکای شمالی نیز به شدت بالا و غیرقابل مقایسه با ایران است.