1. مقدمهای درباره دانشگاه علم و صنعت ایران
دانشگاه علم و صنعت ایران یکی از قدیمیترین و معتبرترین دانشگاههای صنعتی کشور است که فعالیت آموزشی خود را از سال ۱۳۰۸ با نام «هنرسرای عالی» آغاز کرد و امروزه به عنوان یکی از قطبهای اصلی آموزش مهندسی و پژوهشهای فناورانه در ایران شناخته میشود. این دانشگاه با برخورداری از دانشکدههای تخصصی و منحصربهفرد مانند مهندسی راهآهن و مهندسی خودرو، جایگاه ویژهای در تربیت نیروی متخصص برای صنایع کشور دارد. دانشگاه علم و صنعت ایران در مقطع دکتری طیف گستردهای از رشتههای فنی و مهندسی را ارائه میدهد و هر ساله پذیرای دانشجویان مستعد از سراسر کشور است.
این دانشگاه در رتبهبندیهای بینالمللی نیز حضور فعالی داشته و در رتبهبندی تایمز ۲۰۲۷ موفق به کسب جایگاه ۴۰۱ تا ۴۵۰ جهان شده است. تمرکز دانشگاه علم و صنعت ایران بر پژوهشهای کاربردی و ارتباط با صنعت، آن را به یکی از گزینههای اصلی برای دانشجویانی تبدیل کرده که به دنبال تحصیلات تکمیلی با رویکرد حل مسئله و فناوریمحور هستند. در این مقاله، تمام ابعاد مرتبط با این دانشگاه از جمله برنامههای درسی، شرایط پذیرش، امکانات پژوهشی و بازار کار فارغالتحصیلان بررسی میشود.
چرا دانشگاه علم و صنعت ایران اهمیت دارد
- از قدیمیترین دانشگاههای صنعتی کشور با سابقه بیش از ۹۰ سال
- دارای دانشکده مهندسی راهآهن (تنها در خاورمیانه) و دانشکده مهندسی خودرو
- حضور در جمع ۴۵۰ دانشگاه برتر جهان در رتبهبندی تایمز ۲۰۲۷
- تمرکز بر پژوهشهای کاربردی و همکاری گسترده با صنعت
2. دانشگاه علم و صنعت ایران در یک نگاه
دانشگاه علم و صنعت ایران در حال حاضر دارای ۱۴ دانشکده فعال در حوزههای مختلف مهندسی، علوم پایه و فناوریهای نوین است و در مقطع دکتری در رشتههای متعددی از جمله مهندسی برق، مکانیک، کامپیوتر، عمران، مواد، راهآهن، خودرو و فناوریهای نوین دانشجو میپذیرد. این دانشگاه در رتبهبندی تایمز ۲۰۲۷ در جایگاه ۴۰۱ تا ۴۵۰ جهان قرار گرفته و به صورت مشترک با دانشگاه صنعتی امیرکبیر و دانشگاه علوم پزشکی کرمانشاه، رتبه اول ایران را کسب کرده است. پذیرش در مقطع دکتری این دانشگاه از دو طریق آزمون سراسری سازمان سنجش و فراخوان استعدادهای درخشان انجام میشود.
فارغالتحصیلان دانشگاه علم و صنعت ایران به دلیل مهارتهای فنی و پژوهشی بالا، از فرصتهای شغلی گستردهای در صنایع مختلف برخوردار هستند. بسیاری از آنان در شرکتهای خودروسازی، راهآهن، صنایع دفاعی و شرکتهای دانشبنیان مشغول به کار میشوند. در سالهای اخیر، این دانشگاه با راهاندازی مراکز نوآوری و شتابدهندهها، گامهای مؤثری در تجاریسازی پژوهشها و حمایت از کارآفرینی برداشته است.
موسسه دیپلم من به عنوان مجموعهای فعال در زمینه خدمات آموزشی و تحصیلی، در کنار ارائه مشاوره تخصصی، خدمات صدور و اعطای مدرک قانونی، معتبر، رسمی و قابل استعلام در مقاطع دیپلم، کاردانی، کارشناسی، کارشناسی ارشد و دکتری را ارائه میدهد. هدف ما هموارسازی مسیر تحصیلی و شغلی افرادی است که به دنبال ارتقای مدارک و تخصص خود هستند.
اگر درباره دانشگاه ها سوالی دارید، کارشناسان ما آماده پاسخگویی هستند. برای دریافت مشاوره سریع و دقیق، کافی است از طریق تلگرام با ما در ارتباط باشید تا در کوتاهترین زمان ممکن راهنمایی کامل دریافت کنید.
دانشگاههای مرتبط و همتراز
خلاصه مقاله در یک جدول
| موضوع | خلاصه اطلاعات |
|---|---|
| سال تأسیس | ۱۳۰۸ (با نام هنرسرای عالی) |
| تعداد دانشکدهها | ۱۴ دانشکده |
| رتبه تایمز ۲۰۲۷ | ۴۰۱ تا ۴۵۰ جهان (اول ایران مشترک) |
| نحوه پذیرش دکتری | آزمون سراسری + استعداد درخشان |
| دانشکدههای منحصربهفرد | مهندسی راهآهن (خاورمیانه)، مهندسی خودرو |
| حوزههای تخصصی | برق، مکانیک، کامپیوتر، عمران، مواد، راهآهن، خودرو |
3. تاریخچه و جایگاه دانشگاه
دانشگاه علم و صنعت ایران فعالیت آموزشی خود را در سال ۱۳۰۸ هجری شمسی همزمان با تأسیس هنرسرای عالی در خیابان سی تیر تهران آغاز کرد. این مؤسسه در سال ۱۳۴۲ به محل فعلی واقع در نارمک منتقل شد و از آن زمان تاکنون به عنوان یکی از مهمترین دانشگاههای مهندسی کشور شناخته میشود. دانشگاه علم و صنعت ایران تنها دانشگاه دارنده دانشکده مهندسی راهآهن در خاورمیانه و دانشکده مهندسی خودرو در ایران است و همچنین اولین و سالها تنها دانشگاه صنعتی ایران بوده که دارای دانشکده معماری و شهرسازی بوده است.
نقشآفرینی در آموزش مهندسی کشور
- از قدیمیترین مؤسسات آموزش عالی فنی کشور با سابقه بیش از ۹۰ سال
- دارای دانشکده مهندسی راهآهن (تنها در خاورمیانه)
- دارای دانشکده مهندسی خودرو (اولین در ایران)
- پیشگام در تأسیس رشتههای بینرشتهای و فناوریهای نوین
4. جدول دانشکدهها و رشتههای کلیدی
دانشگاه علم و صنعت ایران دارای ۱۴ دانشکده در حوزههای مختلف مهندسی و علوم پایه است. جدول زیر برخی از مهمترین دانشکدهها و رشتههای شاخص این دانشگاه را در مقطع دکتری نشان میدهد. هر دانشکده دارای آزمایشگاهها و مراکز پژوهشی تخصصی مختص به خود است.
| دانشکده | حوزه تخصصی | مقطع دکتری |
|---|---|---|
| مهندسی برق | مخابرات، الکترونیک، قدرت، کنترل | دارد |
| مهندسی راهآهن | حمل و نقل ریلی، خطوط، ماشینهای ریلی | دارد |
| مهندسی خودرو | قوای محرکه، سازه، دینامیک خودرو | دارد |
| مهندسی کامپیوتر | نرمافزار، هوش مصنوعی، شبکه | دارد |
| مهندسی مکانیک | تبدیل انرژی، ساخت و تولید، بیومکانیک | دارد |
| فناوریهای نوین | نانو، ماهواره، سیستمهای انرژی | دارد |
5. دانشکده مهندسی راهآهن و خودرو
دانشگاه علم و صنعت ایران تنها دانشگاه دارنده دانشکده مهندسی راهآهن در خاورمیانه و دانشکده مهندسی خودرو در ایران است. این دو دانشکده منحصربهفرد، نقش کلیدی در تربیت متخصصان صنایع ریلی و خودروسازی کشور ایفا میکنند. دانشکده مهندسی راهآهن در گرایشهای حمل و نقل ریلی، خطوط راهآهن، ماشینهای ریلی، ایمنی و کنترل و علائم در مقطع دکتری دانشجو میپذیرد. دانشکده مهندسی خودرو نیز در گرایشهای قوای محرکه، سازه و بدنه، طراحی سیستمهای دینامیکی و الکترونیک خودرو فعال است.
گرایشهای فعال در مقطع دکتری
- مهندسی حمل و نقل ریلی
- مهندسی خطوط راهآهن
- مهندسی ماشینهای ریلی
- مهندسی خودرو – قوای محرکه
- مهندسی خودرو – سازه و بدنه
6. جدول آزمایشگاهها و امکانات پژوهشی
دانشگاه علم و صنعت ایران دارای آزمایشگاههای تخصصی متعددی است که امکان انجام پژوهشهای پیشرفته را برای دانشجویان دکتری فراهم میکند. دانشکده مهندسی مکانیک این دانشگاه به تنهایی دارای بیش از ۲۰ آزمایشگاه تحقیقاتی در حوزههای مختلف از جمله احتراق، بیومکانیک، رباتیک و مکاترونیک است. جدول زیر برخی از مهمترین آزمایشگاههای این دانشگاه را نشان میدهد.
| آزمایشگاه / مرکز | دانشکده | حوزه تخصصی |
|---|---|---|
| آزمایشگاه بیومکانیک | مهندسی مکانیک | بیومکانیک، مهندسی شناختی |
| آزمایشگاه رباتیک | مهندسی مکانیک | رباتیک، مکاترونیک |
| آزمایشگاه احتراق | مهندسی مکانیک | احتراق، انتقال حرارت |
| آزمایشگاه آیرودینامیک | مهندسی مکانیک | آیرودینامیک، توربوماشین |
| آزمایشگاه کامپوزیت | مهندسی مکانیک | مواد مرکب، سازههای سبک |
7. شرایط و ضوابط پذیرش در مقطع دکتری
پذیرش در مقطع دکتری دانشگاه علم و صنعت ایران از دو طریق آزمون سراسری سازمان سنجش و فراخوان استعدادهای درخشان انجام میشود. در روش آزمون سراسری، داوطلبان پس از کسب حدنصاب علمی به مرحله مصاحبه حضوری دعوت میشوند و مدارک مورد نیاز شامل مدرک کارشناسی و کارشناسی ارشد، ریزنمرات، مقالات علمی و مدارک زبان است. در روش استعداد درخشان، دانشجویان برتر مقطع ارشد با شرایط خاص از جمله معدل بالا و داشتن سوابق پژوهشی پذیرش میشوند.
مدارک و پیشنیازهای لازم
- مدرک کارشناسی و کارشناسی ارشد معتبر
- ریزنمرات دورههای کارشناسی و ارشد
- مقالات ISI، علمی و پژوهشی (در صورت وجود)
- مدارک زبان (IELTS, MSRT, TOLIMO, TOEFL)
8. جدول آماری ظرفیت و پذیرش
ظرفیت پذیرش در مقطع دکتری دانشگاه علم و صنعت ایران بسته به رشته و دانشکده متفاوت است. جدول زیر توزیع تقریبی ظرفیتهای پذیرش را در برخی دانشکدههای کلیدی نشان میدهد. این آمار بر اساس اطلاعیههای رسمی سازمان سنجش و فراخوانهای دانشگاه تنظیم شده است.
| دانشکده | ظرفیت تقریبی سالانه | رقابتپذیری |
|---|---|---|
| مهندسی برق | متغیر (۱۰ تا ۳۰ نفر در هر گرایش) | بالا |
| مهندسی مکانیک | متغیر (۱۰ تا ۲۵ نفر) | بالا |
| مهندسی کامپیوتر | متغیر (۵ تا ۲۰ نفر) | بالا |
| مهندسی راهآهن | متغیر (۵ تا ۱۵ نفر) | متوسط |
| مهندسی خودرو | متغیر (۵ تا ۱۵ نفر) | متوسط |
9. فرصتهای پژوهشی و بینالمللی
دانشگاه علم و صنعت ایران به عنوان یک دانشگاه پیشرو در حوزه فناوری، فرصتهای گستردهای برای پژوهش و همکاریهای علمی و صنعتی فراهم میکند. دانشجویان مقطع دکتری میتوانند در پروژههای تحقیقاتی مشترک با صنایع مختلف از جمله خودروسازی، راهآهن و صنایع دفاعی شرکت کنند. همچنین این دانشگاه در رتبهبندی تایمز ۲۰۲۷ در شاخص ارتباط با صنعت نیز مورد ارزیابی قرار گرفته است. امکان استفاده از فرصتهای مطالعاتی و شرکت در کنفرانسهای بینالمللی برای دانشجویان برتر فراهم است.
زمینههای همکاری و پژوهش
- پروژههای تحقیقاتی مشترک با صنایع خودروسازی و راهآهن
- همکاری با مراکز پژوهشی و شرکتهای دانشبنیان
- فرصتهای مطالعاتی و پژوهشی در خارج از کشور
- شرکت در کنفرانسها و کارگاههای بینالمللی
10. بازار کار و فرصتهای شغلی فارغالتحصیلان
فارغالتحصیلان مقطع دکتری دانشگاه علم و صنعت ایران به دلیل مهارتهای فنی و پژوهشی بالا، از فرصتهای شغلی گستردهای در صنایع مختلف برخوردار هستند. بسیاری از آنان در دانشگاهها و مراکز آموزش عالی به عنوان عضو هیئت علمی مشغول به کار میشوند. همچنین فرصتهای شغلی در صنایع خودروسازی، راهآهن، صنایع دفاعی، شرکتهای دانشبنیان و مراکز پژوهشی برای این فارغالتحصیلان فراهم است. با توجه به تخصص منحصربهفرد دانشگاه در حوزههای راهآهن و خودرو، فارغالتحصیلان این رشتهها از مزیت رقابتی ویژهای در بازار کار برخوردارند.
مسیرهای شغلی پیش روی دانشآموختگان
- عضو هیئت علمی در دانشگاههای دولتی و آزاد
- پژوهشگر در مراکز تحقیقاتی و پژوهشگاهها
- مدیر یا کارشناس ارشد در صنایع خودروسازی و راهآهن
- مشاور تخصصی در شرکتهای دانشبنیان
11. تفاوت با سایر دانشگاههای صنعتی
دانشگاه علم و صنعت ایران در مقایسه با سایر دانشگاههای صنعتی برتر کشور مانند دانشگاه صنعتی شریف و دانشگاه صنعتی امیرکبیر، دارای ویژگیهای منحصربهفردی است. وجود دانشکده مهندسی راهآهن (تنها در خاورمیانه) و دانشکده مهندسی خودرو (اولین در ایران) این دانشگاه را از سایر رقبا متمایز میکند. همچنین در رتبهبندی تایمز ۲۰۲۷، دانشگاه علم و صنعت ایران به صورت مشترک با دانشگاه صنعتی امیرکبیر و دانشگاه علوم پزشکی کرمانشاه، رتبه اول ایران را کسب کرده است.
وجوه تمایز با سایر دانشگاهها
- دارای دانشکده مهندسی راهآهن (تنها در خاورمیانه)
- دارای دانشکده مهندسی خودرو (اولین در ایران)
- رتبه اول ایران در رتبهبندی تایمز ۲۰۲۷ (مشترک)
- تمرکز بر پژوهشهای کاربردی و ارتباط با صنعت
12. نقش پژوهش و فناوری در ارتقای جایگاه
دانشگاه علم و صنعت ایران با تمرکز بر پژوهشهای کاربردی و توسعه فناوری، نقش مهمی در ارتقای جایگاه علمی و صنعتی کشور ایفا میکند. این دانشگاه در سالهای اخیر با راهاندازی مراکز نوآوری و شرکتهای دانشبنیان، گامهای مؤثری در تجاریسازی دستاوردهای پژوهشی برداشته است. پژوهشهای انجامشده در این دانشگاه در حوزههای مختلف مهندسی به بهبود فرآیندهای صنعتی و توسعه محصولات جدید کمک کرده است.
زمینههای پژوهشی فعال
- پژوهش در حوزه سیستمهای ریلی و حمل و نقل
- توسعه فناوریهای خودرو و قوای محرکه
- مطالعات بینرشتهای در بیومکانیک و مهندسی پزشکی
- طراحی مواد پیشرفته و نانومواد
13. مقایسه با دانشگاه صنعتی امیرکبیر
دانشگاه علم و صنعت ایران و دانشگاه صنعتی امیرکبیر به عنوان دو قطب اصلی آموزش مهندسی در کشور شناخته میشوند. در رتبهبندی تایمز ۲۰۲۷، هر دو دانشگاه به صورت مشترک رتبه اول ایران را کسب کردهاند. با این حال، دانشگاه علم و صنعت ایران دارای تخصصهای منحصربهفردی مانند مهندسی راهآهن و مهندسی خودرو است که در دانشگاه امیرکبیر وجود ندارد. هر دو دانشگاه از اعتبار بالایی برخوردارند اما در برخی حوزههای تخصصی ممکن است یکی بر دیگری برتری داشته باشد.
وجوه تمایز و شباهت دو دانشگاه
- هر دو در رتبهبندی تایمز ۲۰۲۷ رتبه اول ایران را کسب کردهاند
- علم و صنعت دارای دانشکده راهآهن و خودرو است
- امیرکبیر دارای قطبهای علمی قدرت و مخابرات است
- هر دو دانشگاه در گرایشهای برق، مکانیک و کامپیوتر بسیار قوی هستند
14. چالشها و محدودیتهای پیش رو
با وجود جایگاه برتر دانشگاه علم و صنعت ایران، برخی چالشها نیز در مسیر توسعه آن وجود دارد. از جمله این چالشها میتوان به محدودیت ظرفیت پذیرش در برخی رشتههای پرتقاضا، کمبود خوابگاههای دانشجویی و نیاز به بهروزرسانی برخی تجهیزات آزمایشگاهی اشاره کرد. همچنین رقابت بسیار شدید برای ورود به این دانشگاه، فشار روانی زیادی را بر متقاضیان وارد میکند.
مهمترین چالشهای موجود
- ظرفیت محدود پذیرش در برخی رشتههای پرتقاضا
- کمبود امکانات رفاهی و خوابگاهی برای دانشجویان
- نیاز به بهروزرسانی برخی تجهیزات آزمایشگاهی
- رقابت شدید و فشار روانی بالا برای متقاضیان
15. مسیر آمادهسازی برای ورود به این دانشگاه
آمادهسازی برای ورود به دانشگاه علم و صنعت ایران در مقطع دکتری نیازمند برنامهریزی دقیق و تلاش مستمر است. داوطلبان باید علاوه بر تسلط بر دروس تخصصی، با روشهای پژوهش و زبان انگلیسی نیز آشنا باشند. مرور سوالات آزمونهای سالهای گذشته، شرکت در آزمونهای آزمایشی و تقویت رزومه پژوهشی میتواند شانس قبولی را افزایش دهد.
گامهای کلیدی برای آمادهسازی مؤثر
- مطالعه منابع اصلی دروس تخصصی و پایه
- تمرین با سوالات آزمونهای گذشته
- تقویت مهارتهای زبان انگلیسی برای مطالعه مقالات
- آمادهسازی رزومه پژوهشی و توصیهنامهها
- شرکت در آزمونهای آزمایشی برای سنجش آمادگی
16. چشمانداز آینده و تحولات پیش رو
آینده دانشگاه علم و صنعت ایران با توجه به روندهای جهانی و نیازهای داخلی، روشن به نظر میرسد. این دانشگاه در تلاش است تا با توسعه همکاریهای بینالمللی، جذب اعضای هیئت علمی برجسته و بهروزرسانی برنامههای آموزشی، جایگاه خود را در رتبهبندیهای جهانی ارتقا دهد. همچنین توسعه همکاری با صنعت و افزایش تعامل با شرکتهای دانشبنیان، از جمله برنامههای آینده این دانشگاه است.
روندهای کلیدی آینده
- توسعه همکاریهای بینالمللی و جذب دانشجویان خارجی
- افزایش تعامل با صنعت و تجاریسازی پژوهشها
- بهروزرسانی برنامههای آموزشی متناسب با نیازهای روز
- توسعه زیرساختهای پژوهشی و آزمایشگاهی
17. تجربه دانشآموختگان و نکات کاربردی
دانشآموختگان دانشگاه علم و صنعت ایران بر اهمیت انتخاب استاد راهنما و موضوع رساله تأکید زیادی دارند. به گفته آنان، انتخاب موضوعی که با نیازهای واقعی صنعت مرتبط باشد، میتواند مسیر شغلی آینده را هموارتر کند. همچنین شرکت در پروژههای صنعتی و شبکهسازی با متخصصان صنعت، از جمله توصیههای کلیدی برای موفقیت در این دوره است.
توصیههای کاربردی از متخصصان
- انتخاب موضوع رساله با توجه به نیازهای صنعت
- فعالیت در پروژههای پژوهشی کاربردی در طول دوره تحصیل
- شرکت مستمر در کنفرانسها و کارگاههای تخصصی
- ایجاد شبکه ارتباطی با متخصصان صنعت و دانشگاه
18. منابع و مراجع رسمی
تمامی اطلاعات و دادههای ارائهشده در این مقاله از منابع رسمی و دولتی زیر استخراج شده است. این منابع شامل سازمانها و وزارتخانههای معتبر هستند که اطلاعات موثق و قابل استناد را در اختیار پژوهشگران و متقاضیان قرار میدهند. استفاده از این منابع، اعتبار محتوای مقاله را تضمین میکند.
- سازمان سنجش آموزش کشور
- سازمان مرکزی دانشگاه آزاد اسلامی
- وزارت آموزش و پرورش
- وزارت علوم، تحقیقات و فناوری
- وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی
- وزارت امور خارجه جمهوری اسلامی ایران
19. جمعبندی نهایی
دانشگاه علم و صنعت ایران به عنوان یکی از قدیمیترین و معتبرترین دانشگاههای صنعتی ایران، یکی از بهترین گزینهها برای تحصیل در مقطع دکتری است. این دانشگاه با برخورداری از دانشکدههای متعدد و منحصربهفرد، اعضای هیئت علمی برجسته و امکانات پژوهشی پیشرفته، فرصتهای بینظیری برای دانشجویان فراهم میکند. فارغالتحصیلان آن از اعتبار بالای مدرک و فرصتهای شغلی گستردهای در صنعت و دانشگاه برخوردار هستند.
با توجه به رقابت شدید برای ورود به این دانشگاه، موفقیت در آن نیازمند برنامهریزی دقیق، تلاش مستمر و تقویت رزومه پژوهشی است. همچنین انتخاب استاد راهنما و موضوع رساله مناسب میتواند مسیر شغلی آینده را هموارتر کند.
- این دانشگاه در سال ۱۳۰۸ تأسیس شده و دارای ۱۴ دانشکده است.
- پذیرش در مقطع دکتری از طریق آزمون سراسری و استعداد درخشان انجام میشود.
- دارای دانشکده مهندسی راهآهن (تنها در خاورمیانه) و خودرو (اولین در ایران) است.
- انتخاب موضوع رساله متناسب با نیازهای صنعت
- تقویت سوابق پژوهشی پیش از آزمون
- برقراری ارتباط با اساتید و متخصصان دانشگاه
- پیگیری مستمر اطلاعیههای رسمی سازمان سنجش
20. سوالات متداول
آیا تحصیل در این دانشگاه نیازمند مدرک کارشناسی ارشد مرتبط است؟
بله، متقاضیان باید دارای مدرک کارشناسی ارشد معتبر و مورد تأیید وزارت علوم باشند. در برخی موارد، بسته به نظر دانشکده پذیرنده، امکان جبران پیشنیازها وجود دارد.
طول دوره تحصیل چقدر است؟
طول استاندارد دوره چهار سال (هشت نیمسال) است که شامل گذراندن واحدهای درسی و انجام رساله میشود.
آیا امکان ادامه تحصیل در خارج از کشور وجود دارد؟
بله، با توجه به اعتبار بینالمللی این دانشگاه، امکان ادامه تحصیل یا همکاری پژوهشی با دانشگاههای خارجی وجود دارد. آشنایی با زبان انگلیسی و داشتن سوابق پژوهشی قوی در این مسیر کمککننده است.
مهمترین بازار کار این حوزه کجاست؟
هیئت علمی دانشگاهها، صنایع خودروسازی و راهآهن، مراکز پژوهشی و شرکتهای دانشبنیان از مهمترین بازارهای کار فارغالتحصیلان محسوب میشوند.
آیا برای ورود به این مقطع سابقه پژوهشی لازم است؟
داشتن سابقه پژوهشی و مقالات علمی، به ویژه در مرحله مصاحبه و برای پذیرش استعداد درخشان، امتیاز مهمی محسوب میشود. هرچند شرط قطعی برای پذیرش از طریق آزمون نیست، اما شانس قبولی را به طور قابلتوجهی افزایش میدهد.
